Tegoroczne ferie zimowe rozpoczęliśmy w Bibliotece Publicznej Gminy
i Miasta w Strzyżowie w sobotę 14 lutego Bajkowym Balem Karnawałowym. Wśród pięknie przebranych uczestników mogliśmy dostrzec wiele postaci bajkowych. Były księżniczki, wróżki, czarodziejki, kwiatki, motylki, zwierzątka oraz superbohaterowie. Porządku podczas zabawy strzegła nawet pani policjantka. Dzieci z dużym entuzjazmem brały udział w przygotowanych dla nich atrakcjach. Wspólne zabawy i tańce dostarczyły dzieciom oraz rodzicom mnóstwo radości. Wesoła muzyka i karnawałowa atmosfera sprawiły, że wszyscy bawili się znakomicie. W doskonałych nastrojach, naładowani pozytywną energią rozpoczęliśmy więc czas zimowego odpoczynku.

Cykliczne zajęcia dla uczniów w tym roku zostały zorganizowane pod hasłem „Literacki biathlon”. Rozpoczęliśmy je we wtorek 17 lutego. Łącząc sportową rywalizację z przekazaniem ciekawych wiadomości przygotowaliśmy dla uczestników szereg zadań, łamigłówek i zagadek. Prezentacja sportów zimowych była inspiracją do aktywnych konkurencji ruchowych, w których udział i współpraca w grupie stały się ważniejsze od samej wygranej.
Dla miłośników prac artystycznych przygotowana została strefa kreatywna. Korzystając ze swojej wyobraźni mali artyści stworzyli obraz zimowego miasteczka wykorzystując niebanalne materiały. Powstały piękne, twórcze, pełne ciekawych detali prace. Środa w naszej bibliotece to dzień pełen emocji, zdrowej rywalizacji
i dobrej zabawy. Zwolennicy różnego rodzaju gier byli w swoim żywiole. Hasło „W środy GRAmy” zachęciło dzieci do zmierzenia się ze sobą zarówno w grach planszowych jak też wirtualnych. Rozgrywki podczas, których ważne jest logiczne myślenie, współpraca i zdrowa rywalizacja przyniosły wiele radości. Miłośnicy piłki nożnej mogli sprawdzić swoje umiejętności w turniejach FIFA, w których zacięta gra trwała do ostatniej minuty. Sporym zainteresowaniem cieszył się również tenis stołowy. Dostarczył on grającym sporą dawkę ruchu, świetną energię i sportowe emocje. Dodatkową atrakcją były okulary VR, dzięki którym uczestnicy mogli przenieść się do wirtualnego świata i przeżyć niesamowite przygody. Czwartek to kolejny dzień zmagań w ,,Literackim Biathlonie” gdzie radość i emocje towarzyszyły uczestnikom. Nie zabrakło celnych „strzałów” literackich i wytrwałości w pokonywaniu kolejnych wyzwań. ,,Biegające dyktando” oraz ,,Książkowe domino
z przeszkodami” dostarczyły pozytywnych wrażeń oraz sprawiły, że nawet sceptycznie nastawieni do zabawy uczestnicy przekonali się, że z książką można ciekawie spędzić czas. Na wtorek w drugim tygodniu ferii zaplanowaliśmy ponownie różnego rodzaju rozgrywki. Dysponując naprawdę imponującym wachlarzem gier planszowych staraliśmy się zachęcić dzieci do tego sposobu spędzenia wolnego czasu. Gry rodzinne, strategiczne, uczące logicznego myślenia, jednym słowem wszystkie, cieszyły się dużym zainteresowaniem. Turniej FIFA i okulary VR jak zawsze miały swoich wiernych fanów.

Śmiało można powiedzieć, że biblioteczne rozgrywki były świetnym przygotowaniem do spotkania
z zaproszonym na kolejne zajęcia gościem.

Robert ,,Robb” Maciąg to podróżnik, dwukrotny laureat nagrody TRAVELER miesięcznika National Geographic (za podróż i książkę). Autor kilku książek podróżniczych m in. : ,,Rowerem przez Chiny”,,Tysiąc szklanek herbaty”,,Wielka ucieczka Wawelskiego Smoka” ,,Książka o górach” oraz artykułów do gazet
i magazynów. Z wykształcenia pedagog specjalny, niezwykle charyzmatyczny podczas spotkań autorskich
i warsztatów tematycznych, zaraża uczestników swoją pozytywną energią, pasjami oraz dzieli się swoją wiedzą i doświadczeniami.

W naszej bibliotece nie mogło być inaczej. Podczas pierwszego spotkania Robert Maciąg zabrał dzieci
w podróż po świecie wykorzystując samodzielnie przygotowane gry planszowe i niezwykle ciekawie o nich opowiadając. Dzięki temu przybliżył różne nieznane nam kultury i tradycje. Odkrył pochodzenie i zasady gier planszowych z różnych rejonów świata, a wspólna gra z ich autorem przysporzyła uczestnikom wielu emocji. Było to niezwykłe doświadczenie dla wszystkich, które pokazało jak zdrowa rywalizacja, logiczne myślenie oraz strategia odkrywa drzemiące w każdym umiejętności i możliwości.

Kolejne spotkanie z Robertem Maciągiem to olbrzymia dawka wiedzy na temat: Kto mieszka w Polsce? Autor, podczas prezentacji: Polska różnych kultur w niezwykle ciekawy sposób opowiedział dzieciom
o mniejszościach narodowych mieszkających w Polsce. O tym, że Polska przez setki lat była jednym
z najbardziej różnorodnych krajów na świecie, o tym jakie grupy etniczne mieszkają tu obecnie, jakie mają tradycje, wierzenia i obyczaje. Jakie ślady różnorodności etnicznej możemy dostrzec w codziennym życiu. Nie zabrakło również anegdot i ciekawostek.

Po tak dużej dawce wiedzy dzieci uczestniczyły w wyjątkowych warsztatach. Przy pomocy stempli przedstawiających symbole etniczne i specjalnej farby stworzyły własny obraz. Odkrywanie bogactwa polskiego wzornictwa ludowego, symbolika motywów i wiedza przekazana przez naszego gościa pozwoliły wykonać pełne kolorów, niepowtarzalne prace, które oprócz wspomnień będą pamiątką z tych wyjątkowych spotkań z Robertem Maciągiem. Człowiekiem, który posiada niespożyte pokłady energii i radości czerpanych ze spotkań z drugim człowiekiem, którymi potrafi zarazić wszystkich, niezależnie od wieku.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom wydarzeń zorganizowanych w naszej bibliotece podczas tegorocznych ferii zimowych. Mamy nadzieję, że te chwile spędzone w strzyżowskiej książnicy będą motywacją do rozwijania różnych pasji i zainteresowań, a książka stanie się do nich inspiracją.

Iwona Bałchan BPGiM

Rabacja chłopska 1846 roku na ziemi strzyżowskiej Rzeź galicyjska to wydarzenie w dziejach Polski, które – mimo upływu niemal 200 lat – wciąż pozostaje żywe w świadomości mieszkańców naszego regionu. W lutym
i marcu 2026 roku upływa 180 lat od pogromu szlachty (choć należy zaznaczyć, iż nie wszystkie ofiary były „szlachetnego” pochodzenia) przez chłopów. Pojęcie „ rabacja”, wywodzące się z niemieckiego: rauben – grabić, łupić, plądrować, może nie być dla wszystkich zrozumiałe, lecz ludowe określenie „jak chłopy panów rżnęły” słyszeli prawie wszyscy mieszkańcy Strzyżowszczyzny. Wydarzenia te przybrały najbardziej krwawy obrót w cyrkułach tarnowskim i jasielskim Galicji i Lodomerii, do których należał obecny powiat Strzyżów. Należy także wziąć pod uwagę fakt, iż spośród 7,5 ml. mieszkańców Galicji w I poł. XIX wieku, ok. 80% stanowili chłopi, 20% mieszkańcy miast,
a szlachta posesjonaci to zaledwie ok. 2300 osób (z rodzinami 12–15 tys.). Jako że w wyniku dziejowych wydarzeń zniknęli z naszej społeczności Żydzi i Zamieszańcy, bardzo prawdopodobnym jest, że większość
z nas ma wśród swoich przodków świadków, a może i uczestników powstania chłopskiego.

Spotkanie z historią regionu, które odbyło się dnia 12 lutego 2026 r. w gościnnych murach Biblioteki Publicznej w Strzyżowie, przeznaczone było dla każdego, nawet dla tych słuchaczy, którzy już dawno opuścili szkolne ławy. W pięknie zaaranżowanej przez bibliotekę scenerii (zadbano nawet o oryginalne narzędzia gospodarskie, które unaoczniły młodszej części publiczności, jakich zbrodni można dokonać cepem, piłą czy kosą) członkowie Towarzystwa Miłośników Ziemi Strzyżowskiej przedstawili przyczyny, wstrząsający przebieg oraz skutki rabacji chłopskiej w Galicji. Prelegentami byli Marzena Łącka, Ewelina Wałach (autorka pracy naukowej „Rabacja galicyjska w powiecie strzyżowskim”) oraz Michał Kowalewicz, zaś lektorem tekstów źródłowych był Jerzy Dubiel.

Przyczyn wystąpień nie da się jednoznacznie zdefiniować, bowiem osąd wydarzeń z 1846 roku był różny
w ocenie austriackiej i polskiej. Wg władz zaborczych był to odruch wierności włościan wobec monarchii austriackiej, potępiający próbę buntu przeciwko „dobremu cesarzowi” (czyli tzw. powstania krakowskiego
z dni 21 lutego-04 marca 1846 r.). Z patriotycznej polskiej strony to skutek świadomej prowokacji austriackiej, trafiającej na podatny grunt niechęci pańszczyźnianych chłopów wobec szlachty. Wieś politycznych „pańskich” celów nie rozumiała, w obietnice darowania ziemi nie wierzyła, a niepodległość Polski była dla niej pojęciem obcym. Szerzyły się pogłoski, że szlachta zbroi się, aby „wyrzynać chłopów” i ukrywa cesarski dekret znoszący pańszczyznę, co Austriacy z premedytacją wykorzystali, wzywając do wierności
i stawienia oporu polskim buntownikom. Literatura przedmiotu nie pozostawia jednak wątpliwości, iż najważniejszą przyczyną rzezi był wielowiekowy, nieludzki wręcz ucisk chłopstwa pańszczyźnianego przez obszarników, szczególnie dotkliwy w Galicji. Warto zacytować wstrząsające opracowanie z epoki
S. Szczepanowskiego „Nędza Galicji w cyfrach”: „Galicja jest obecnie krajem najuboższym, najnędzniejszym na całej kuli ziemskiej. Nie byłem w stanie wyszukać czy to w Europie czy w Azji kraju, w którym by na głowę mniej produkowano, w którym by się gorzej i nędzniej żywiono jak w Galicyi (…).To wszystko odbija się na cyfrach śmiertelności - przeciętna długość życia w Galicyi wynosi tylko 27 lat, podczas gdy w Anglii 41 lat. Tłumaczymy śmiertelność galicyjską panowaniem rozmaitych chorób i epidemii, mamy statystyki dokładne
z nazwiskami greckimi i łacińskimi tych chorób, ale jednej nazwy zrozumiałej, pospolitej, ale strasznej nie znajdujemy w nich – to jest rubryki: śmierć głodowa”.

Sam przebieg rabacji miał na terenie obecnego powiatu strzyżowskiego porażający do dziś okrucieństwem i skalą przebieg. Oczywiście nie wszystkie wsie i miasteczka zostały napadnięte przez „czerniawę” chłopską – jednym udało się obronić, inne (gdzie dziedzic był „ludzkim panem”) oszczędzono. Przywódcą rzezi, mającym poparcie starosty tarnowskiego Breinla, był chłop Jakub Szela ze Smarżowej (gmina Brzostek). Symbolicznie uważany jest za najbardziej mroczną postać w historii polskiego ruchu chłopskiego, a jego bandy buntowników za najbardziej zezwierzęcone, należy jednak pamiętać, że brutalność ruchu nie wywodziła się
z jakoby przyrodzonej chłopom ciemnoty i okrucieństwa (nawet księża propagowali teorię, że przeklął ich sam Bóg, jako potomków biblijnego Chama), lecz była reakcją na traktowanie ich przez panów. Wnikliwy badacz obyczajów wsi, prof. Jan Bystroń, wyjaśniał, że szlachcice czuli się nawet nie uprawnieni, ale wręcz zobowiązani do przemocy, bo przecież wszelka perswazja była „nieskuteczna wobec ludzi, którym odmawiano samodzielności myślowej”. Panowie tłumaczyli, że w rozsądny sposób uspokajają „głupich, chytrych, nieszczerych, krnąbrnych” chłopków; byli wręcz dumni z tego, że wywiązują się z obowiązku trzymania
w ryzach narowistych poddanych. Od przemocy rzekomo racjonalnej do skrajnie wynaturzonego sadyzmu droga była jednak bardzo krótka: „Mówią okrutnicy: mój to poddany, wolno mi czynić z nim, co chcę”. Jeśli zaś przypomnimy, że ówczesny wymiar pańszczyzny, czyli przymusowej i darmowej pracy na rzecz właściciela ziemskiego w zamian za użytkowanie przez chłopa pańskiej ziemi i z tytułu poddaństwa osobistego wynosił (już po ograniczeniu przez władze austriackie!) minimum 3 dni w tygodniu, zrozumiemy, jak wielkie było poczucie niesprawiedliwości i wręcz nienawiść naszych przodków wobec ich gnębicieli.

W części poświęconej przebiegowi rzezi zebrani mogli usłyszeć o krwawych zajściach na ziemi strzyżowskiej, przede wszystkim w Gogołowie, Wielopolu i Pstrągowej. Wykład i materiał źródłowy był bogato ilustrowany, a prezentacja pani Wałach na pewno zapadła w pamięć licznie zgromadzonym słuchaczom. Pewnym odetchnieniem od wstrząsających faktów było wystąpienie pana Kowalewicza, który mówiąc o skutkach rabacji, w lekki, pełen anegdot i nieznanych faktów z przeszłości regionu sposób podkreślił fenomen kultu cesarza Franciszka Józefa I wśród galicyjskich chłopów. Sentymentalne
i nostalgiczne spojrzenie na stare, dobre czasy „Babci Austrii” ma zresztą zwolenników do dzisiaj.

Dodatkową atrakcją spotkania był wiejski stół, przygotowany przez Koło Gospodyń Wiejskich
w Pstrągowej, pod przewodnictwem pani Agnieszki Jawor. Licznie przybyła także delegacja mieszkańców wsi (na czele z sołtysem Tadeuszem Bieszczadem). Autorki i autorzy tradycyjnych przysmaków otrzymali pochwały od wszystkich degustujących, a najlepiej wyrażono to na stronie BPGiM (cyt. za wpisem na FB): „Podziękowania kierujemy (…) dla KGW Pstrągowa za przygotowanie wspaniałego poczęstunku dla wszystkich uczestników wydarzenia. Dzięki Państwa zaangażowaniu, pracy i ogromnemu sercu mogliśmy cieszyć się nie tylko pysznymi potrawami, ale także wyjątkową, ciepłą atmosferą. Dzięki Waszej gościnności spotkanie stało się jeszcze bardziej udane i pozostanie na długo w naszej pamięci”. Słowa uznania organizatorom i prowadzącym przekazali także starosta strzyżowski pan Robert Godek, burmistrz pani Agata Gadziała, pan profesor Wacław Wierzbieniec oraz wielu innych znamienitych gości i sympatycznych mieszkańców Strzyżowa i okolic. Bardzo celnie podsumował wieczór z historią pan poseł RP Michał Kołodziejczak, którego przybycie było dla nas miłą niespodzianką (przyjechał z przyczyn naukowych, jako osoba prywatna, interesująca się tą tematyką): „Pamiętajmy, jak ważną wartością w życiu ludzi jest WOLNOŚĆ”.

Marzena Łącka